What was this all about?

This simple graph*1 is one of my most influential insights. It shows how organisms interact with their environment. It is an eternal balancing between adapting to the environment or adapt the environment to survive and get needs satisfied. The organism (like you and me) wants to survive and therefore has to adapt to ever more challenging existential problems. Those challenges (horizontal axis) range from the most primal need for drink, food and sleep to the most complex system challenges like today’s climate crisis. We need to adapt our internal circuitry (vertical axis) to develop new behaviors that help us to survive and solve the problem that threatens our survival. Each time it is simply: change or die. Yet once mastered, we can use our energy to adapt the environment to serve our needs. The dynamic works both ways. Shown in the graph as two distinct complementary evolutions. The numbers indicate stable stages between the next inevitable turn.

Once you see it this dynamic, it is visible all around us: How people act differently when the circumstances change. How the world we created, made our culture possible and why today’s threats are not just an invitation to evolve, but an undeniable necessity. If once again we do not adapt our behaviors and come to a new perspective about how the world works, we are doomed. Again it is: change or die. This time the change needed is monumental and on a global scale. The systems we live in and are depending on are collapsing and if we don’t find a way to literally do better, we will perish. Our existence is just another expression of the eternal changes, so beautifully modeled in the ancient book I Ching.

The I Ching built a complete world view based on the dichotomy between (any) difference. The only thing we can perceive in our life is difference and change. That is all. And how that drives evolution is effectively visualized in the above graphic. A more modern mathematical approach by Stephen Wolfram leads to the same perspective: Complexity arises through endless repetitions of simple interactions. Ruthild Winkler and Mannfred Eigen even wrote a very readable book about it, called ‘The Rules of the Game, how nature governs chance’. All illustrate the same dynamic that shapes us. And the brilliant mathematician Stephen Wolfram also wrote a huge 1000+ page big book about it.

So what does this imply? Are we just the causal outcome of the past? Or is there more to it? Do we have a say in all of this? And if so, how?

For many decades my mental sarcasm prohibited to look outside logic for useful answers. Until that started to fail miserably. From the kingdom of my skull I could not find my way out anymore.

So I had to try other means. Beyond the comfort zone of logic. My first undeniable unexplainable experience was some 25 years ago with Shiatsu. Shiatsu is a Chinese pressure point massage that has no roots in any Western science. It was dismissed as some unscientific woo woo about ‘energy’. Only because my youngest sister reported its impact I ultimately agreed to try it myself. Long story short; it was amazing. While it was supposed to be bullshit! It did not fit my logic and understanding, yet it worked. That day I had to open my narrow mind to new perspectives. Like the now well known concept of Chi, the body’s life force and energy. A truth without the required Westerns scientific validation.

As I had to rely on my own assessment, I needed some structure to grok and asssess my observations.
I deduced many approaches to tree simple criteria about any information that reaches me.:
1. The mental/rational one. How true is this, Is it undeniable logical? This has been my stronghold for the most of my life. And I had many opportunities to train my ‘crap detector’.
2. The emotional/intuitive scale. Does it feel right? Does it feel good? Does this make me happy?
3. The practical factual reality as a final test: Does it actually work?

I grew up in a pragmatic technical oriented culture. So logic and practicality were highly valued. Emotions on the other hand were easily dismissed as sentimental and overly sensitive signs of weakness. Yet many less inhibited people confidently trusted their gut feelings. And when puberty hit, I viscerally learned the power of feeling. The familiar denial of ‘sentiments’ turned out to be a frustrating coping mechanism. I worked through a lot of intense therapy and even harder life lessons to get beyond that.

And I now know that any information that scores sufficiently on two of those three parameters most likely is true. The combination of coherent logic with factual validation is well accepted, but what to think about something that feels good and works, but can not (yet) be explained? Like my Shiatsu experience? My brain has a hard time accepting that. And the same goes for many people around me. Yet the logic itself grudgingly admits that any two positive measures deserve equal attention.

This crucial insight first came to me arond 1980 trying to understand what made information actually useful. Back then, this is the way I visualised it. My disdain for blind instinctive action does stand out.
I did not picture the cowardly version, which I despise even more. Since then the concept has matured and I started to recognise the pattern in many places. I could see it when politicians talk about winning the hearts and minds. And today the more mature neutral term ‘hands, heart and hands‘ is broadly accepted in my circles.

Years later I synthesized the same threefold distinction into this visualisation. The three aspects thinking, feeling and doing are visualised as layers. The mental brain space on top, the feelings (heart and gut) in the body in the middle and on the bottom the action in the legs moving forward. Note that the middle layer mediates between thoughts and action. This is where the real choices are made. The numbers correspond with the stages in the graph on the top of this article. The even numbers are the outside signals evoking a response. The uneven numbers are the inner expressions of your organism.

Two out of three means explore

Marriage, daughter, steady depleting job, burn out, therapy, divorce, in need of real help.

The Shiatsu experience took place in a period in my life where I thought I had it all figured out until my world collapsed around me and took my failing worldview with it. It forced me to take factors into account that – until then – were comfortably outside my scope. Yet, the things that did no add up, still existed. Shocking experiences can function as a wake up call. I have had quite a few. The lesson stays with you until you learn.

It was around the turn of the century that I ran into a humorous self help book called het Spiegologie Handboek. An hilarious report of the autor’s encounter with a concept he called the Fanclub. I could not stop laughing which made me read the whole book quickly. And the message could not have been more profound. Once again the way I perceived the world took a major turn.

I set out to test the ridiculous central claim of the book: That the universe is basically the support system that helps you manifest life according to your beliefs. You basically put out any order and connect with the feeling of it being fulfilled. Then the universe takes care of all the details, you forgot. So be careful what you wish for. In order to train this the book suggests you join a so called Fanclub, where all the participants unconditionally support each other, thus multiplying the felt energy…

So as a first test I ordered that I only would join a Fanclub if it was right around the corner at a walking distance. I assumed that would short cut the whole claim. Yet lo and behold, the nearest Fanclub actually was around the corner in the next block. What? How?

I strive to be consistent so I joined for further testing. As said, I needed only two of the three parameters to be met. Although my brain insisted on it being totally crazy and absurd, if it would work and be joyful, I would have to accept its value.

Long story short: Although irrational, it works. Let’s just park unpacking that why, how and what of it and focus on the essential aspect: What you deeply believe and feel about how reality works, that is what the universe mirrors back to you. So if you believe this is impossible, the reality will reflect that. And when you believe the support system will bring you prosperity and happiness that too will happen…

The crux is that this confronted me with all the dark parts of my belief system. Dare I trust the unfolding process of life and totally surrender to the endless sea of possibilities it holds for me? Now THAT is the real challenge and a massive change of world view. Instead of me surviving in a cold cruel and unsafe world, I now supposedly walk around in my own 3D projection screen.

Decades have since past, but there is no way of going back to the sober safety of a simple causal factual world. There is more than that, vastly more. And very probably all coming from within your self…

placeholder for links
https://www.arnoldpatent.com/
clarewgraves.com

Lente 2026

Terwijl de vertegenwoordigers van het ancien wereldregime oorlogen creëren, zoeken en vinden steeds meer mensen manieren om een veerkrachtiger leefbaarder samenleving te ontwerpen.
De meesten beginnen stilletjes ergens voor zichzelf iets uit te proberen ‘wat tenminste een beetje helpt’. Ieder vanuit zijn/haar eigen positie en perspectief: Zo focust de één op persoonlijke ontwikkeling, de ander op afvalpreventie en weer een ander op natuurregeneratie. Er is een enorme diversiteit aan stille en minder stille initiatieven die letterlijk niet bij te houden is. EN; ook niet tegen te houden.

En dat is voor mij ook het meest hoopvolle van deze ontwikkeling. De toenemende systeemcrisis dwingt zelfs de meest conservatieven onder ons uit te kijken naar alternatieven. Die zijn er inmiddels in overvloed. Al sinds het Rapport van Rome uitkwam zijn de pioniers bezig om uit te proberen wat wel duurzaam en ecovriendelijk is. De ‘geitenwollensokkengeneratie’ (de mijne) heeft al heel veel uitgeprobeerd en met wisselend succes. Met als bottom line: Het kan.
En nu MOET het ook, willen wij en onze kinderen overleven.

Als je aan het begin van de lente buiten rondwandelt is het bijna onvoorstelbaar dat het überhaupt lente kan worden. Dat die enkele sprietjes groen het begin vormen van een transformatie die binnen een maand het hele land omtovert in een symphonie van groen en bloemen. Maar op het moment van schijven, 4 mei is het zo: Alles is groen en vol leven.

Deze onwaarschijnlijk snelle omwenteling is dankzij één van de meest voorkomende en onderschatte natuurlijke patronen: exponentiële groei. Die is het eenvoudigst zó te begrijpen. Groei gebeurt door verdubbeling met een vaste snelheid: waar je eerst met moeite honderd groene sprietjes telt telt je er de volgende keer 200, dan 400 en voor je het weet zie je overal sprietjes groeien: het is onmiskenbaar lente aan het worden.

In onze maatschappijke ontwikkeling lijken we ook in een heel vroege lente te zitten. Voor wie het ziet zijn de tekenen duidelijk: De omwenteling is begonnen. Het duidelijkst is dit te zien op de generatiekaart, een initiatief van de pioniers Petra Smolders en Robber Vesseur.

Je ziet hier een groeiend overzicht van de Nederlands initiatieven rond regeneratieve landbouw en voedselvoorziening. Robbert’s initiatief om maar eens in kaart te brengen wie hier mee bezig is, is net een jaar oud en telt inmiddels meer dan 1200 adressen. De meesten wisten niet af van elkaars bestaan. Zo uitgezoomd lijkt het al veel, als je inzoomt naar je eigen buurt is het nog te leeg.

Ook op andere gebieden zijn er mensen bezig met initiatieven die ons bevrijden uit de race naar de afgrond.

Ik zoek nog naar een manier om al die bezigheden overzichtelijk en coherent te tonen zonder te verdwalen in netwerken en vast te zitten in hokjes/categoriën. Ik denk nu aan een visualisatie met de gezonde mens centraal. (Met dank aan Jean-Paul Close en Clare Graves.)

Hoe kunnen we samen op reis?

Vannacht had ik een droom waarin ‘we’ als groep op reis gingen. Terwijl ik druk was om voor mezelf alle onmisbare spullen klaar te leggen, had een voortvarender iemand ze al meegenomen en ergens bijgepropt, waardoor ik alle overzicht kwijt was. En natuurlijk drong de tijd en was het daardoor ook niet mogelijk om er ‘moeilijk’ over te doen. Kortom, ik moest op reis in de zekerheid dat we niet goed voorbereid waren en dat ik er op aangekeken zou worden als er dingen waren gemist.

Zo werd ik wakker met een onaangenaam en onveilig gevoel. Dit kan zo niet goed gaan! Helaas versterkt de dag dat. De toestand in de wereld schreeuwt om verandering en ik weet dat we voor deze onvermijdelijke reis totaal niet zijn voorbereid.

Hoe oriënteer ik me met enkel wat ik aan kennis en ervaring in mijn hoofd en lijf heb? Het is als roeien zonder riemen.

How to play

Friend or enemy? Or in a little less lethal business terms: Collaboration or competition?
This primal consideration/distinction unconsciously influences any choice that involves other people. Even in my most trusted intimate relationship there is that moment that I wonder: are we doing this together or am I on my own here? What’s in it for me? Is this worth the while? On a daily base I am mostly unaware of this dynamic. Irrationally I assume some stable foundation in my culture and my habits. Yet seeing it as a homeostatic balancing act seems more realistic.

My favorite game is Hanabi. Contrary to most games it is a collaboration game: together you need to sort it out by helping the others to use your information: Can we sort it out together?
So the only enemy i am fighting is myself. My lack of presence, focus, patience, frustration tolerance, etcetera. Same thing for the other participants. I play the game almost daily with my wife, who is also a business partner and we had our most intense fights over this very game.

What? In a friendly collaboration game? YES. Actually that is why. Both of us are trying our very best to create the perfect outcome. And we need the other to do exactly what we know needs to happen. And when that fails the frustration is intense and sometimes impossible to contain. So it is exquisitely challenging. It reveals my growing edge.

Niets meer aan doen?

Het is nacht. Ik kan niet slapen.
Wat me dwars zit is de suggestie die uitgedragen wordt door ene Darryl Anka op bashar.org
Hij ‘channelt’ een verhaal dat ik grotendeels herken: Wij ervaren ons leven zoals het wordt gefilterd en gevormd door onze eigen overtuigingen, trauma’s, ervaringen en (voor-)oordelen.
Als je deze los kunt laten, is je leven een stuk minder ingewikkeld. Dat herken ik helemaal en hij prikt effectief door allerlei bullshit heen.

Maar volgens Anka is een Alien genaamd Bashar de bron van deze informatie. En wel een toekomstige versie van hemzelf uit een parallelle realiteit. Dat idee is wat minder vanzelfsprekend… Die hypothese kan ik noch bevestigen noch ontkennen. Wat op zich natuurlijk uiterst interessant is voor een nieuwsgierige HB-er…

Via mijn (inmiddels) vrouw ben ik al geconfronteerd met de directe ervaring dat niet alles wat ik meemaak past binnen het logische natuurkundige wereldbeeld dat ik zo overzichtelijk en hanteerbaar vind. Via haar leerde ik tegen wil en dank serieus te aanvaarden dat er buiten dat kader waarschijnlijk nog veel meer is dan ik kan bevatten.

Volgens haar, behoorlijk veel anderen en nu ook deze Bashar, is ons causale driedimensionale werkelijkheid een projectie vanuit hogere dimensies. Precies zoals een 3D-vorm een veranderlijke 2D schaduw werpt, afhankelijk van hoe het licht er op valt…
Hoe waar dat is, valt binnen onze realiteit niet te bewijzen of te verklaren. Zoals de bewoners van Flatland een passerende bol enkel kunnen ervaren als een uit het niets verschijnende uitdijende of krimpende cirkel, zo zijn er in onze wereld ook talloze verschijningen die voor ons even onverklaarbaar zijn. Heel vervelend voor iemand als ik die ALLES wil weten en begrijpen.

Het complete verhaal van Bashar komt coherent over en het is voor mij een opstapeling van evidente, begrijpelijke, redelijke, bizarre, ongeloofwaardige, geruststellende en verontrustende elementen. Kortom het jeukt me.

Omdat ik geen valide argumenten heb om het te verwerpen wil ik onderzoeken wat het (voor mij) betekent als ik me voorstel dat alles wat hij zegt ‘waar’ is…

Als ik goed heb geluisterd, stelt hij dat alles wat bestaat per definitie bestaat. Ook als het zich ‘hier’ nog niet heeft voorgedaan… Dat komt overeen met het ‘veld van alle mogelijkheden’, het Zero Point Field.
Wat wij ervaren als onze continue werkelijkheid is geen proces dat zich door de tijd ontwikkelt, maar een voortdurende aaneenschakeling van zich manifesterende mogelijkheden.
Welke dat is, wordt niet zozeer bepaald door de causale thermodynamica, maar door jouw staat van zijn. Jij projecteert die werkelijkheid zoals jij gelooft dat hij is op basis van jouw gevoelservaring.
Dit is voor mij het taaiste aspect van dit verhaal.

Ik ben zodoende een improviserende speler in een naar keuze drama/klucht/tragedie die mijn ‘ziel’ zelf gekozen zou hebben alvorens er aan te beginnen. Let wel, er zijn talloze bronnen die dit beweren. In een mushroom trip heb ik persoonlijk ook deze conclusie getrokken. Dus dit afdoen als waanzin is te simpel.

Maar wat het momenteel met me doet, is dat ik het gevoel heb dat ik mezelf – om redenen die ik blijkbaar ben vergeten – heb opgesloten in een toneelstuk. Alsof ik in een film zit die me steeds minder bevalt. Op persoonlijk vlak ben ik gelukkig en comfortabel. Maar in een wereld die steeds donkerder lijkt te worden. Ik ben gelukkig in de Apocalyps…

Desgevraagd weet ik wat de wereld een betere plek zou maken. En, zoals volgens mij de meeste mensen, zou ik daar dolgraag aan bijdragen. De behoefte is er ook,  maar wat ik doe is een sissende druppel op een gloeiende plaat. En als het toch maar een gedeelde illusie is, doet het mogelijk niet ter zake.

Mensen met een bijna-dood-ervaring rapporteren bij terugkomst dat ons buiten dit leven enkel liefde, eenheid en gelukzalige oordeelloosheid wacht. Dus daar hoef ik me ook niet druk over te maken. Als alles in wezen ok is, is het toch prima?

Daarmee beland ik in een spiritueel nihilisme dat niet onderdoet voor het even hopeloze thermodynamische verhaal: Hoe je het ook wendt of keert, het komt uiteindelijk steeds op hetzelfde neer: En dat is het punt. Het absolute nulpunt.

Hoe werkt mijn collectief geheugen?

Als ik (weer eens) de verjaardag van mijn schoonzus vergeet, vraag ik aan mijn broer wanneer ze jarig is. Want hij weet dat natuurlijk wel. Zo functioneert hij als een soort extern geheugen voor mij. Dat is erg handig, want veel voor mij onbelangrijke details zijn zo op te vragen in mijn sociale netwerk. Dat netwerk werkt dus al een extern collectief geheugen.

Zou dat voor andere mensen ook zo werken? Ik vermoed van wel. Ik hoor ook regelmatig van anderen de vraag: ‘Hee, hoe zat het ook alweer met die en die en met dit en dat?’ Dat suggereert dat ook wij moderne mensen een soort collectief verhaal in het leven houden over hoe de wereld werkt en in elkaar zit. Precies zoals in andere culturen met een nog compleet orale traditie.

Mijn individuele collectieve geheugen kon wel eens naadloos onderdeel zijn van ‘het’ collectieve geheugen van de mensheid. Mooie gedachte met interessante consequenties…

Economisch haalbaar… really?

‘Pas als de concentratie hoog genoeg is, wordt het voor de industrie interessant om de metalen terug te winnen. Het moet economisch haalbaar zijn.’ Dit zinnetje uit een artikel in de Ingenieur trof me. Het illustreert perfect wat er niet werkt. Het verhaal gaat over het scheiden van electronisch afval, een enorm belangrijk onderwerp. We willen/moeten naar een daadwerkelijke circulaire maatschappij. In dit artikel leggen slimmeriken uit hoe dat kan. Maar of het daadwerkelijk gebeurt wordt meteen afhankelijk gemaakt van de interesse van de industrie. Wat betekent: ‘of iemand er winst in ziet’. Het hangt dus opeens helemaal af van de winstkansen zoals ingeschat door een ondernemer. De vraag of dit eigenlijk gewoon moet gebeuren wordt daarmee ondergeschikt gemaakt aan korte termijn winststreven.

Zo wordt vrijwel alles wat nodig is afhankelijk gemaakt van het geldelijke gewin dat er eventueel mee bereikt kan worden. En dat is een kapitale denkfout. Zo dwingt het systeem tot gevaarlijke kortzichtigheid. Het dat zadelt ons op met een enorme troep van ondermeer pfas, dioxine, microplastic en neurotoxinen. Alles voor het gemak en de directe winst. Zo verbijsterend dom.

Crisis, multicrisis, ikke, ikke, ikke

Overal stapelen de rampberichten zich op en steeds meer mensen vragen zich af hoe het verder moet. Het is duidelijk dat er van alles fout gaat en dat we het merendeel daarvan zelf hebben veroorzaakt.

Het is hoog tijd dat we het beest in de bek kijken. Wetend dat we zelf dat beest zijn. Hoewel al lang bekend – en in allerlei woorden en talen geduid – drong het pas recent met al zijn consequenties tot me door. Als puntje bij paaltje komt dat kiest elk individu eerst voor zichzelf. Deze fundamentele instinctieve en begrijpelijke reflex is toch nog bepalender dan ik aannam.

Dat drong tot me door toen ik las over hoe wij omgaan met één van onze belangrijkste vertrouwensrelaties: het huwelijk. Uit een wetenschappelijk onderzoek gepubliceerd in Archives of Sexual Behavior blijkt: ‘extramarital affairs, mostly undertaken due to sexual dissatisfaction or desire for novelty, do not harm perceived marital happiness, with participants expressing high satisfaction and little remorse.‘ ofwel in gewoon Nederlands: Buitenechtelijke affaires, die meestal voortkomen uit seksuele ontevredenheid of een verlangen naar iets nieuws, hebben geen negatief effect op het waargenomen huwelijksgeluk. Deelnemers geven aan zeer tevreden te zijn en weinig berouw te hebben.

Kortom bedrog is OK? Ik haat het om bedrogen te worden, maar andersom voelt blijkbaar minder onaangenaam. En als ik dan kijk hoe Moeder Natuur er mee omgaat, dan moet ik erkennen dat list en bedrog bij de standaarduitrusting horen.

Dus stel ik me nu op het oncomfortabele standpunt dat ik eerst en alleen voor mezelf leef en dat de door mij zo geprezen integriteit en eerlijkheid even kunstmatig en cultureel bepaald zijn als schuld en schaamte.

Het betekent dat ik me niet meer kan verlaten op enig moreel kompas. Want ook dat is een sociaal construct. Het meest wrange bewijs is de genocide die nu aan de gang is in Palestina. Gezonde jonge mannen moorden er zonder enige remming op los. Video’s van hun opa’s die hetzelfde deden bevestigen het ontluisterende gemak en de tevredenheid over de gepleegde wreedheden. En jij en ik lieve lezer zijn dus geen haar beter. Die pijnlijke waarheid moet dus het uitgangspunt zijn voor elke maatschappelijke verandering.

Wat doen we hier dus mee? Is er een harmonische samenleving denkbaar op basis van dit natuurlijke gegeven? Mijn brein zegt dat dat handig is, maar hoe dan?

De markt werkt niet

Ik ben al een halve eeuw lid van de consumentenbond. Toen ik aan mijn volwassen leven begon leek het mij vanzelfsprekend om daarbij te willen horen. Want iedereen is consument en samen vormen we de tegenmacht tegen de producent. Die simpele logica blijkt niet iedereen te bereiken en nu vijftig jaar ouder en wijzer begin ik iets beter te begrijpen hoe dat zit.

Dat van die tegenmacht klopt. Én het legt daarmee tegelijkertijd vast dat onze maatschappij een strijdtoneel is, waar mensen met verschillende belangen elkaar bestrijden. Dat is dus een heel specifiek wereldbeeld, een paradigma. In dat wereldbeeld is er vooruitgang dankzij voortdurende concurrentie. Iedereen probeert een beetje sneller, goedkoper, beter te zijn dan de ander. En dat zorgt ervoor dat we met zijn allen zo welvarend zijn. Dankzij de vrije marktwerking hebben wij zo’n luxe leven.

Die welvaart is niet gratis. Het vraagt je voortdurende inzet. Zodra als je niet meeconcurreert, verlies je en tel je niet echt meer mee. Je bestaanszekerheid kan er letterlijk van af hangen. Omdat er zich potentieel altijd een nieuwe dreiging of mogelijkheid kan voordoen, is iedereen gedwongen om zich voortdurend maximaal in te zetten ten koste van heel veel andere zaken. De kwaliteit van leven wordt zo ondergeschikt aan de ‘vooruitgang’. Dit staat bekend als de rat race.

Dit wereldbeeld heeft overduidelijk zijn nadelen en beperkingen, maar het geloof van de consumentenbond hierin lijkt in principe onveranderd. Terwijl elke nieuwe consumentengids opnieuw vol staat met al het list en bedrog dat dit geloof met zich meebrengt. Want als het uitgangspunt is dat we ten koste van de ander winnen, dat het eigenlijk een stille oorlog is, dan maakt het niet uit hoe je wint, maar dat je wint. Ons strijdtoneel in deze is de markt. En ondanks uitgebreide regelgeving en allerlei autoriteiten (nb een ander paradigma) is dit geen gelijk speelveld. De grote jongens bepalen de regels. Degene met iets meer macht heeft na een tijdje dankzij dat verschil nog meer macht en uiteindelijk alle macht. De huidige verdeling van geld en macht in onze wereld bewijst dit. De meest efficiënte strategie is stiekem winnen, want soms weet de verliezer niet eens dat hij bijna alles verloren heeft. Dat overkomt ons consumenten maar al te vaak.

Mijn loyaliteit met de consumentenbond heeft niet geleid tot een grotere solidariteit onder consumenten. De consumentenbond zelf is inmiddels ook commercieel geworden. Er is een wezenlijk verschil dat zo te vaag wordt. Het verschil tussen lid zijn en consument. Ik betaal om lid te zijn en het streven van de bond te steunen: Betere kwaliteit producten en diensten voor de consument. Ik toon met mijn betaling daarmee solidairiteit aan dat gemeenschappelijke streven. Ik word lid en daarmee deel van de bond. Maar als consument interesseert mij die loyaliteit niet, ik betaal enkel uit egocentrische motieven om zo de beste deal te krijgen. Er is in principe geen relatie met de andere partij. Dit zijn twee verschillende perspectieven die verwarring scheppen.

In het nummer van de Consumentengids van juli/augustus 2024 staat op pagina 20 de kop: Weinig concurrentie, duur internet. In dat artikel staat letterlijk dat deze markt niet werkt en de consumenten de dupe zijn. Er bestaat wel een Toezichthouder Autoriteit Consument en Markt (ACM) maar die grijpt niet in. Dit verhaal laat perfect zien wat er verkeerd loopt. Omdat we niet anders weten en nooit een ander manier hebben meegemaakt is het vrijwel onmogelijk het te doorzien. Je moet echt ‘out of the box’ stappen om je te realiseren dat het veel prettiger en beter kan. Het kàn anders bewijst pagina 35.

Op dit moment streven we naar een eerlijke concurrentie. Bedrijven proberen de klant aan zich te binden en de concurrent te verslaan. Autoriteiten zien toe op een eerlijk verloop daarvan. Maar wie daar doorheen kijkt ziet een minder fraaie wereld. Lees bijvoorbeeld Follow The Money (ftm.nl) voor verhalen over de vuile spelletjes. Het achterliggende principe is namelijk onveranderd: Winnen, het maakt niet uit hoe. De genoemde autoriteiten worden gewoon ingecalculeerd en gemanaged. Ook de Consumentenbond, zoals ik op pagina 73 lees.

In mijn zoektocht naar het hoe en waarom van dit eindeloze gedoe, moest ik bij mezelf te rade. Wanneer en hoe benadeel ik de ander, voor mijn eigen gemak en zekerheden? Uiteindelijk blijkt het een persoonlijke keuze te zijn tussen anti sociaal en pro sociaal gedrag. Uit eigenbelang en direct gemak wil ik eerst voor mijzelf zorgen, maar ik wil er bijna even hard ook bij horen. Dit is voor elk individu een eeuwige evenwichtsoefening, ook voor mij. En het is daarmee ook een keuzevrijheid die elke individu op elk moment bij elke gelegenheid kan maken: Kies ik voor mij alleen of kies ik voor ons allemaal.

Daarmee ben ik aangeland op een heel principieel punt. Die helemaal niets te maken heeft met concurrentie, regeltjes of aanbiedingen of specificaties of andere details. De complexiteit van onze wereld is een gegeven. Maar hoe pro- of asociaal ik er in sta is altijd mijn persoonlijke vrije keus. Als ik met dat bewustzijn de Consumentengids nog eens doorblader, word ik nieuwsgierig naar het wereldbeeld van de mensen die nu de identiteit van de Consumentenbond vormgeven.

Je geld of je vertrouwen

Vriend of vijand? Deze vraag wordt mij gelukkig zelden zo expliciet gevraagd. Niet meer sinds ik als kind oorlogje speelde. Maar toch kan ik vandaag de dag niet onbekommerd onze overgereguleerde wereld inlopen in de aanname dat we allemaal vrienden zijn. En dat terwijl ik daarvoor zeker opensta. Ik zou het heerlijk vinden.

Mijn hele leven probeer ik te begrijpen waarom dat niet zo is en schijnbaar niet zo kan zijn. Ik zie hoe meedogenloos de natuurwetten resulteren in een voortdurende afwisseling van leven en dood. Van eten en/of gegeten worden. Anderzijds zie ik dat we onder mensen allerlei manieren hebben gevonden om dat onder elkaar wat milder te doen. Nu wordt agressie natuurlijk (!) overal in de dierenwereld gemodereerd. Simpel omdat dit gedrag energie vreet. Maar van elkaar profiteren, daar hebben weinig mensen problemen mee. En veel dieren nog minder. Ik helaas wel. Ik ben meer van het ‘Alle Menschen werden Brüder’ type.

Zwart wit redenerend is het in principe simpel. (Zo werkt dat met principes.) Gedrag is goed of slecht. Constructief of destructief. Slim of dom. Yin of Yang. Één of nul. Zwart of wit.
Dus heel digitaal doorredenerend is alles slechts een eeuwige wisselwerking tussen tegenstellingen, polariteiten. Dat is al eeuwen bekend. Maar ik heb toch de neiging om ellende te willen voorkomen en te verlangen naar een harmonieuze menselijke samenleving. Is dat een dwaling of heb ik een valide punt? Niemand lijdt graag neem ik aan…

In de praktijk zie ik dat de wereld om me heen oneindig veel nuances kent. De simpele causale principes van ons universum manifesteren zich in een overweldigende rijkdom aan variaties. Bekijk een goeie natuurdocumentaire en verbaas je.
Ook tussen de begrippen ‘vriend of vijand’ ligt een uitgestrekt grijs gebied, waarin het onderscheid vaag is en moeilijk waar te nemen. Gedurende haar ontwikkeling heeft ons soort manieren gevonden om met elkaar om te gaan zonder constant en voortduren te hoeven terug te grijpen tot drastische en verwoestende maatregelen.

Het meest vruchtbare universele gedragspatroon dat wij kennen heet handel. Hoewel afgeleid van ‘handelen, doen’ is de betekenis versmald tot uitwisseling van goederen en diensten tegen een vergelijkbare tegenprestatie. Voor wat hoort wat. Tit for tat. En die ‘uitvinding’ stelt ons in staat om aanmerkelijker efficiënter onze noden te lenigen.

Voor goeie handel zijn twee factoren cruciaal: Weten wat je aan elkaar hebt en een manier om de handelsproducten op waarde te schatten. In twee hedendaagse termen gaat het dan over vertrouwen enerzijds en geld anderzijds. En die twee lijken omgekeerd evenredig. Vertrouwde vrienden vallen niet dood op een dubbeltje. Die gunnen elkaar een voordeeltje. Maar vijanden gaan voor de absolute winst. Desnoods over lijken. Dus zakendoen kan meer transactioneel zijn of relationeel. Bij een pure transactie is na de afrekening de relatie voorbij. Bij een pure relatie is de transactie onderdeel van een groter geheel en kan afrekenen triviaal of zelfs overbodig worden. De oplettende lezer zal begrijpen dat een transactie een kortdurend incident is, terwijl een relatie heel langdurig kan zijn.

Ik onderzoek nu welk gedrag optimaal is voor een optimale opbrengst. Die vraag roept meteen een vervolgvraag op: Voor wie dan? En dat brengt ons bij speltheorie. Is de winst voor de sterkste? Dat heet dan een win-lose strategie. Winner takes all. Dan is er eigenlijk in het totaal helemaal geen winst, er is enkel een nieuwe verdeling gemaakt. De winst van de één gaat ten koste van de ander. Veel mensen nemen aan dat het zo werkt in de wereld.
Als we de vooruitgang van het geheel als maatstaf nemen is het minder simpel om winst te ‘nemen’ of the ‘maken’, want dan is er enkel sprake van winst als zich dat in en op alle aspecten toont. De meme ‘People, Planet, Prosperity’ win-win-win, the triple bottom line probeert dat te benoemen. In die benadering is elkaar exploiteren, uitpersen en manipuleren geen vruchtbare tactiek meer. In wezen mag je alles doen, maar nooit ten koste van de ander. Dat is een totaal andere kijk op de wereld. Op die manier naar de wereld en naar ons handelen kijken is voor veel mensen een grote verandering. En ongevraagde verandering vinden wij instinctief oncomfortabel. Enkel onder grote dreiging, zoals in een zinkend schip, zullen mensen zich over hun ego heen zetten en eendrachtig alles samen doen om te redden wat er te redden valt.

Wat dat betreft heb ik goed nieuws en slecht nieuws… Het slechte nieuws is dat onze maatschappij en ons milieu beide op instorten staan. Maar Mothership Earth is zo titanisch groot, dat velen niet kùnnen geloven dat we kunnen vergaan. Dat is ook slecht nieuws. Het goede, of beter, het hoopvolle nieuws is dat er steeds meer mensen zijn die dit doorhebben en zoeken naar manieren om blijvend te overleven en te tieren (to thrive).