Er is in onze buurt eigenlijk geen duidelijke plek waar we elkaar spontaan kunnen tegenkomen. In de galerijflat zie zie je buren enkel als je het gebouw binnenkomt of uitgaat. Je ontmoet elkaar vooral in het trappenhuis of de lift. En dat is meestal op een onhandig moment dat je net geen tijd hebt.
De huizen zijn ook meer ontworpen op privacy dan op onderling samenzijn. Het buurthuis Oude Raadhuis, hoe mooi ook, staat eigenlijk niet midden in onze buurt (zoals ik dat beleef). Het plein zie ik als centrum van dit Beauregard buurtje.

Dus als eerst stap naar een meer levendig plein heb ik op de jaarvergadering van onze bewonersvereniging Beauregard afgelopen februari een toezegging gedaan: Ik ga op de eerste zaterdag van de maand op het plein staan, voor iedereen die een kopje koffie wil of iets wil delen, vragen of wat dan ook. Ik verwachtte er weinig van, maar het was het enige dat ik kon verzinnen en zeker ook kon laten gebeuren.

Dus die zaterdag op tijd uit bed en bij Henk een thermoskan en een sta-tafel geleend. Uit de rolcontainer met buurtspullen. Ik ben gewend dat ik alles alleen doe, maar ik ben die dag blij verrast met het genoegen van goede buren! Henk en zijn zoon David hielpen meteen mee de spullen op het plein te zetten. Tammy was al naar de Jumbo voor de koffiemelk die ik was vergeten.

Ik had me mentaal voorbereid op een uurtje op m’n telefoon kijken, maar dat verliep prettig anders. Andere kinderen kwamen op de ‘drukte’ af, soms met hun ouders in het kielzog. Ik leerde buren kennen die ik nog niet eerder had gezien. Zo stonden we met ongeveer een man of twaalf te kletsen op het plein, met een troep spelende kinderen om ons heen. Yolanda ging koffie bijzetten vanwege het onverwachte succes.

Na ongeveer anderhalf uur kwam het zoetjesaan tot een eind. Allee deelnemers tevreden met de spontane ontmoeting en gesprekken. Ik ben in de dagen erna ( en ook op de buurt-app Beauregard Social) nog regelmatig aangesproken door mensen: Wat was er te doen op het plein? en Volgende keer kom ik ook!

Kortom dit simpele experiment wat -zeker gezien de eenvoud – een verrassend succes. Dat ga ik zeker herhalen. De eerste zaterdag van april is op 1 april. Desondanks ga ik serieus nog een keer met koffie op het plein staan. In de hoop dat nu IEDEREEN naar buiten komt. De winter is voorbij en als we het samen doen, gaan we de mooiste zomer tegemoet. Zet het alvast in je agenda: Pleinkoffie. 🙂

Ik vermoed dat veel mensen het al spontaan aanvoelen; we zijn eigenlijk groepsdieren en vinden gezelschap instinctief heel gezellig. Die waarheid als een koe is ook wetenschappelijk onderzocht en bevestigd: Positieve relaties zorgen ervoor dat je langer en gelukkiger leeft.
Als je me niet gelooft mag je het zelf nalezen in deze Engelse studie van de Harvard Universiteit.

Leiders krijgen of nemen de macht in handen. Maar het is algemeen bekend en door de geschiedenis bewezen dat macht corrumpeert. Dus Leiderschap corrumpeert en het zijn zeldzaam sterke schouders die daartegen bestand zijn. Toch blijft de roep om leiderschap terugkeren. Het is dan ook een verleidelijke droom: Iemand anders, groter en sterker, leidt jou naar een betere toekomst…

Ik wil hier binnenkort uitgebreider ingaan op de achterliggende oorzaken van deze dynamiek tussen autonomie en volgzaamheid. Deze post wordt geleidelijk uitgebreid…

Vandaag ben ik begonnen in het boek ‘Je hebt het niet van mij, maar…‘ . Een antropologisch verslag van een maandje rondkijken in het Haagse politieke wereldje in 2009. Het laat zien dat de regelgeving in Nederland (of wat daar van over is) tot stand komt middels een ondoorzichtig kluwen van verstrengelde belangen. Het algemeen belang zit daar helaas niet bij.

De beschreven patronen lijken mij niet exclusief voor de politieke wereld, maar meen ik overal terug te zien als een impliciete laag in elke sociale dynamiek. Het zijn de onbeschreven instincten en impulsen die wij allen bezitten, maar liever niet openlijk tonen, omdat dat ten koste zou kunnen gaan van onze positie in de betreffende sociale groep.

De eenvoudigste voorstelling van een sociale interactie bestaat uit twee personen. De één wil iets van of voor de ander. Wat doet er niet toe. Of het nu triviaal is of belangrijk, er spelen altijd twee tegengestelde belangen mee. Enerzijds wil een ieder gewoon zijn/haar zin hebben, voordeel behalen of een behoefte vervuld zien. Anderzijds mag dat niet teveel ten koste gaan van de relatie, want dat schaadt een ander belang/ behoefte: Die om geaccepteerd te worden, om erbij te horen, om aardig gevonden te worden en in de toekomst samen verder te kunnen. Het is dus een afweging tussen egoïsme en sociaal belang. Deze belangenafweging speelt altijd mee. Bij elke sociale interactie. Bewust of onbewust.

Maar wanneer ‘erbij horen’ niet meeweegt, omdat de ander niet tot de eigen kring behoort, dan is de afweging totaal anders. Dan wordt het egoïsme niet afgeremd door onze tribale instincten. Dan zijn de meest brute vormen van exploitatie mogelijk. Dit verklaart allerlei vormen van wat we graag ‘onmenselijkheid’ noemen. Maar ook wat we kennen als de ‘motor’ van onze economie: Concurrentie en winstmaximalisatie.

Het begint me op te vallen, hoe bliksemsnel we weten of we iets aangenaam vinden of verwerpelijk. Waar komt deze superpower vandaan? Het is overduidelijk niet het resultaat van een doordachte bewuste overweging, daarvoor is het te snel. Het moet òf een emotionele respons zijn òf – gezien de abruptheid – veelal een instinctieve reflex. Ik vermoed nu dat het laatste het meest waarschijnlijke of tenminste het meest voorkomende is. We hebben een natuurlijk wantrouwen tegen het onbekende en een even instinctieve voorkeur voor wat ons bekend of nabij is. En dat lijkt te gelden voor alledaagse zaken als je eten en voor grotere keuzes. Oekraïense vluchtelingen lijken meer op ons dan Afghanen of Somaliërs. Met alle mensonterende gevolgen van dien.

Dit ingroup-outgroup instinct maakt ons onbaatzuchtig en liefdevol naar wat we als eigen beschouwen en onvoorstelbaar gevoelloos tegen de rest. Zo slapen we er niet minder om terwijl er oorlog en misbruik en geweld en martelingen plaatsvinden achter onze horizon.

Dat lijkt minder te mken hebben met vrije keuze en alles met de aard van het beestje. Nu we zoveel kunnen en weten, moet er toch ook een manier zijn om verstandig – zelfs wijs – om te gaan met onze primitieve instincten. Maar het lukt me al niet om op tijd naar bed te gaan. En als ik dat al doe lig ik soms wakker van dit soort enge puzzels.

Heb jij een idee?

Werkt niet, zou je zeggen. Logisch, maar ondertussen doen we het voortdurend. Onze flexibele geest verandert voortdurend van perspectief zonder dat we dat bewust waarnemen. Dat is een kwaliteit van ons patroonherkennend brein. Het zoomt in en uit en scant het actuele aandachtspunt voor houvast.
Maar dat blijkt ook zwakheden op te leveren, die te vaak onopgemerkt blijven. En in begin te vermoeden dat we onszelf daarmee flink in de problemen kunnen brengen.Dit is een poging om wat licht te schijnen op deze blinde vlek.

Zoals elk organisme zijn we lui. Ofwel economisch: We willen een optimaal resultaat voor minimale inspanningen. En omdat we ons hebben gespecialiseerd in het naar de hand zetten van onze omgeving, hebben we die zo ingericht als het ons uitkomt. En wel op basis van ons vaststaand wereldbeeld. Vrijwel alles is daarin vastgesteld en georganiseerd met als doel dat de economie optimaal functioneert. En de mensheid voor wie dat bedoeld lijkt te zijn is daaraan onderworpen.

Een recent voorbeeld uit mijn directe omgeving: De gemeentelijke overheid beslist van hogerhand dat er een nieuwe school wordt gebouwd. Dat project wordt ondergebracht bij een technisch projectmanager. Deze maakt afwegingen binnen het kader van dat ene project. De optimalisaties die daar logisch zijn, blijken bedenkelijk als je het ruimer bekijkt en meeweegt wat er in de zelfde periode op dezelfde plek moet gebeuren. De gemeenteraad die het proces moet controleren is (net zoals de wethouders die politiek verantwoordelijk zijn) overbelast en eenzijdig en te gedetailleerd geïnformeerd. Daardoor wordt alles wat het project betreft door hen op het bordje van de projectmanager teruggelegd. Die heeft maar één succescriterium: Het project afkrijgen binnen de gestelde geld- en tijdskaders. Als gevolg daarvan is voortschrijden inzicht onmogelijk geworden.

Vandaag meldt de krant dat Jan Modaal, onze model gemiddelde Nederlander, 99% van de huizen in zijn land nooit zal kunnen kopen. Onbetaalbaar met zijn modale inkomen. Dat komt door de combinatie van marktdenken en de ontdekking van investeerders dat vastgoed de meest zekere extractiebron is. Een dergelijk passief inkomen is even stabiel als verachtelijk. Mensen willen koste wat kost voorkomen dat ze hun huis kwijtraken. En dus werken ze zich desnoods een extra slag in het rond om de huur op te brengen voor de passief profiterende eigenaar. Dat voelt niet goed en lijkt mij het onweerlegbare bewijs dat de welvaartsverdeling in Nederland faalt.

Het achterhaalde beeld van onze samenleving is dat ondernemers spontaan de nodige economische bedrijvigheid organiseren en daarmee de noodzakelijke behoeften van de consumenten bevredigen. Daarnaast nemen zij werknemers in dienst, die zo meeprofiteren van de waarde die gezamenlijk wordt gecreëerd. Tenslotte is er nog een overheid die de noodzakelijke openbare regelingen voor haar rekening neemt. Daartoe heft zij de nodige belasting.
Afhankelijk van de individuele voorkeur en traditie kan men een preferentie hebben om zaken gezamenlijk te regelen of ieder voor zich. Ofwel meer of minder conservatief/rechts zijn of conservatief/links.

Dit model blijkt in de praktijk te verworden tot een olicharchie. Een heel klein deel wordt steeds rijker, de rest wordt armer en machtelozer. Werkgelegenheid, het hebben van een vaste baan, leek dé manier te zijn om de welvaart te verdelen. Maar sinds met bezit en geld makkelijker rijkdom vergaard kan worden functioneert dat niet meer.

Als we er uit gaan dat Nederland primair bedoeld is om alle Nederlanders een gelukkig en zinvol bestaan mogelijk te maken, dan moeten we concluderen dat we een nieuwe theorie nodig hebben, die verklaart hoe we dat kunnen doen.